تبلیغات
گنــاوه نویــن - سالگرد تاسیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی

سالگرد تاسیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی

بحران‌های سیاسی منطقه‌یی و بین‌المللی پس از جنگ جهانی دوم، تداوم تلاش برای خلع سلاح هسته‌یی و متوقف كردن مسابقه تسلیحاتی موجب شد كنفرانسی متشكل از 82 كشور در سازمان ملل تشكیل شود. بدین ترتیب بود كه پس از این كنفرانس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در 29 ژوئن 1957 رسما اعلام موجودیت كرد و به دنبال آن اساسنامه آژانس نیز تصویب شد.

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) فردا 29 ژوئن مصادف است با سالگرد تاسیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی. در این گزارش به چگونگی تاسیس و عملكرد این سازمان مهم در عرصه‌ی بین‌المللی ‌پرداخته شده است.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی سازمانی بین‌المللی است كه با هدف متقاعد كردن كشورها برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌یی‌ و ممنوع كردن استفاده از این انرژی برای اهداف نظامی تاسیس شده است.

درست است كه این سازمان به طور مستقل از سازمان ملل و تحت قوانین خود فعالیت می كند اما آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گزارش‌های خود را دراختیار مجمع عمومی و شورای امنیت سازمان ملل قرار می‌دهد.

مقر اصلی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در وین (پایتخت اتریش) قرار دارد. همچنین دو دفتر منطقه‌یی آژانس در تورنتو و توكیو، دو دفتر رابط در نیویورك و ژنو و آزمایشگاهایی در سیبرسدورف اتریش و كشور ایتالیا قرار دارند.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به طور رسمی و با اكثریت آراء در 29 ژوئیه 1957 تاسیس شد. در سال 1953 آیزنهاور، رییس‌جمهور وقت آمریكا تاسیس آژانس انرژی اتمی را با هدف كنترل و توسعه استفاده از انرژی هسته‌یی عنوان كرد.

وی در سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل با عنوان "انرژی هسته‌یی صلح آمیز" این اظهارات را عنوان كرد.

- تاریخچه

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به عنوان محل گردهمایی دانشمندان و كارشناسان كشورهای مختلف تلاش كرده است تا به استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌یی در سراسر جهان تاكید داشته باشد. برنامه‌های این سازمان از ابتدا با هدف تشویق كشورها به توسعه تكنولوژی هسته‌یی صلح‌آمیز، جلوگیری از سوء استفاده از امورهسته‌یی و اتخاذ تدابیرلازم برای حفاظت از تجهیزات هسته‌یی در جهان تاسیس شده است.

پس از حادثه چرنوبیل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تلاش‌های خود را برای اتخاذ تدابیر بیشتر در امور حفاظتی از تجهیزات هسته‌یی افزایش داد.

فعالیت‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از سال 1981 تا 1997 به ریاست هانس بلیكس انجام می‌شد و در حال حاضر محمد البرادعی، مدیركل آژانس تا سال 2009 خواهد بود. اهداف كلی تشكیل آژانس بین‌آلمللی انرژی اتمی به قرار ذیل است:‌

1- ارتقای كاربردهای صلح‌جویانه انرژی هسته‌یی و عدم به كارگیری آن برای اهداف نظامی؛

2- اتخاذ هر گونه تدبیر لازم جهت ارتقاء تحقیقات، توسعه و كاربرد عملی انرژی هسته‌یی برای مقاصد صلح‌جویانه، تهیه مواد، خدمات، تجهیزات، تاسیسات برای تحقیقات و توسعه و كاربرد عملی انرژی اتمی با توجه به نیازهای مناطق در حال توسعه جهان؛

3- ارتقاء مبادلات اطلاعات علمی و فنی در امور هسته‌یی؛

4- تاسیس و ایجاد پادمان برای تضمین این موضوع كه كمك‌های هسته‌یی یا حمایت‌های آژانس در مقاصد نظامی به كار گرفته نشود؛

5- تاسیس یا تصویب استانداردهای ایمنی هسته‌یی.

- ساختار و عملكرد

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی یك آژانس ویژه سازمان ملل است. اما فعالیتش تحت كنترل مستقیم هیچ نهاد سازمان ملل نمی‌باشد و به طور مستقل عمل می كند.

این در حالی است كه آژانس گزارش‌های خود را درمجمع عمومی و شورای امنیت سازمان ملل ارائه می‌كند.

ساختار و عملكرد آژانس بین‌المللی انرژی اتمی توسط اساسنامه‌ی تایید شده در این سازمان تعریف شده است. این اساسنامه آژانس را ملزم می‌كند تا تضمین ایجاد كند كه كمك‌های فراهم شده توسط آژانس یا بنا به درخواست یا تحت نظارت یا كنترل آن جهت پیشبرد اهداف نظامی به كار نرود. در اساسنامه آژانس آمده است كه این سازمان باید تضمین نماید كه مواد به كار گرفته شده فقط در مقاصد صلح جویانه استفاده شوند.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از 3 بخش مهم وعمده تشكیل شده است كه عبارتند از: كنفرانس عمومی، شورای حكام و دبیرخانه.

الف) كنفرانس عمومی

كنفرانس عمومی بالاترین ركن و مجمع تصمیم گیرنده آژانس می‌باشد كه سالی یك بار تشكیل جلسه داده و مقرآن در وین می‌باشد. این ركن متشكل از نمایندگان كلیه دولتهای عضو با یك حق رای می‌باشد و تصمیمات آن با اكثریت آراء اتخاذ می شود. از مهمترین وظایف كنفرانس انتخاب اعضای شورای حكام، گزارش نحوه فعالیتهای آژانس به سازمان ملل و انتخاب دبیركل آژانس برای مدت 4 سال می‌باشد.

ب) شورای حكام

شورای حكام از دو گروه انتصابی و انتخابی تشكیل شده است. اعضای انتصابی (یا اعضای دائمی) طبق اساسنامه شامل 10 عضو از میان پیشرفته‌ترین دولتهای عضو سازمان از حیث تكنولوژی هسته‌یی درهر منطقه می‌باشد كه توسط كنفرانس عمومی تعیین می گردند. اعضای (اعضای انتخابی) غیر دائم 3 عضو هستند كه آنها نیز توسط كنفرانس عمومی انتخاب می‌شوند. در سال 1984 تعداد كشورهای شورای حكام به 35 كشور افزایش یافت. مدت دوره عضویت در شورای حكام 2 سال است. وجه تسمیه این شورا به حكام آن است كه به این شورا اختیار حاكمیت و صدور "حكم" درباره فعالیتهای هسته‌یی داده شده است.

اعضای فعلی شورای حكام عبارتند از: آلبانی، آرژانتین، استرالیا،‌ اتریش، بولیوی، برزیل، كانادا، شیلی، چین، كرواسی، اكوادور، اتیوپی، فنلاند، فرانسه، آلمان، غنا، عراق، ایرلند، ایتالیا، ژاپن، لیتوانی، مكزیك، مراكش،‌ نیجریه، پاكستان، فیلیپین، روسیه، عربستان، آفریقای جنوبی، سوئیس، تایلند، انگلیس و آمریكا.

در نشست شورای حكام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی كه پنج مرتبه در سال برگزار می‌شود اكثر سیاستگذاری آژانس اتخاذ می شود. شورای حكام به كنفرانس عمومی در مورد فعالیتهای آژانس انرژی اتمی و بودجه این سازمان پیشنهادهایی را مطرح می‌كند. هر یك از اعضای شورای حكام یك حق رای دارند.

ج) دبیرخانه

دبیرخانه آژانس از تعدادی كارمند و یك دبیركل در راس آن تشكیل شده كه برای یك دوره 4 ساله به پیشنهاد شورای حكام انتخاب می‌شوند. دبیر كل دبیرخانه مسوولیت اداره امور جاری آژانس را بر عهده دارد.

- عضویت ایران در آژانس

ایران ازابتدای تاسیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در سال 1957 به عضویت آن درآمده است. ایران پس از انقلاب اسلامی دارای نمایندگی دائم شد كه این دفتر در سفارت جمهوری اسلامی در وین می‌باشد. تهران پس از عضویت پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌یی (ان.پی.تی) را در سال 1970 و موافقت‌نامه دو جانبه با آژانس را امضا نموده است.

آژانس تا سال 1990 بازرسی‌های معمولی خود را از ایران سالی یك مرتبه انجام می‌داد ولی از این تاریخ به بعد بازرسی‌های معمولی به دو مرتبه و سپس به چهار مرتبه در سال افزایش یافت.

علاوه بر این بازرسی‌ها، به علت تبلیغات وسیع و منفی غرب به ویژه آمریكا علیه فعالیتهای صلح‌جویانه هسته‌یی ایران مبنی بر ادعای تلاش تهران برای دستیابی به سلاح هسته‌یی، دولت ایران از آژانس درخواست نمود كه از تاسیسات ایران بازدید به عمل آورد. آژانس نیز متعاقب این درخواست در سال 1372 و 1373 شمسی دو بار از تاسیسات ایران بازرسی نموده و صلح‌جویانه بوده فعالیت هسته‌یی ایران را مورد تایید قرار داده است. حتی در یكی دو سال اخیر نیز اولی هاینونن بارها به تهران سفر كرده و در مورد مسائل هسته‌یی ایران با لاریجانی و جلیلی، دبیر سابق و فعلی شورای امنیت ملی ایران گفت‌وگو كرده است.

خود البرادعی نیز در گزارش‌های خود بارها بر این موضوع تاكید داشته كه برنامه‌های هسته‌یی ایران صلح‌آمیز بوده و مدركی دال بر تلاش تهران در دستیابی به سلاح هسته‌یی وجود ندارد. البرادعی همچنین این موضوع را مطرح كرده كه ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به طور كامل همكاری كرده است.

تقریبا اكثر كشورهای عضو سازمان ملل اعضای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را تشكیل می‌دهند. این در حالی است كه كشورهایی همچون، بوتان، برونئی، كنگو، دومینیكن، گینه، فیجی، لائوس، مالدیو، نپال، عمان، رواندا، سومالی، تركمنستان و چند كشور دیگرهنوز عضو آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نشده‌اند.

كشورهای كامبوج از سال 1958 تا 2003 و كره‌ی شمالی از سال 1974 تا 1994 از آژانس خارج شده بودند.

- دبیركل‌های آژانس

1.دبلیو استرلینگ كول از سال 1957 تا 1961

2.سیگوارد اكلوند از سال 1961 تا 1981

3.هانس بلیكس از سال 1981 تا 1997

4.محمد البرادعی از سال 1997 تا كنون

تهیه گزارش از خبرنگار ایسنا: اطهر اینانلو

منابع:

1.WWW.IAEA.ORG

2.WWW.BBC.CO.UK

3.WWW.WIKIPEDIA.ORG

نوشته شده توسط علی كرم نیـــــــــرم - | نظر شما در مورد این مطلب (- -)